Maqala / #stýdentSózi
Derekti fılmdegi shynaıylyqtyń beınesi
II Respýblıkalyq "Baıqońyr" qysqametrli fılmder festıvalindegi derekti fılmderge stýdenttik sholý
Bólim: Kıno
Datasy: 24.09.2017
Maqala
Derekti fılmdegi shynaıylyqtyń beınesi
II Respýblıkalyq "Baıqońyr" qysqametrli fılmder festıvalindegi derekti fılmderge stýdenttik sholý
Bólim: Kıno
Datasy: 24.09.2017
Derekti fılmdegi shynaıylyqtyń beınesi
"Men oraldym" fılminiń rejısseri Jaıyq Belǵojaev

Ómirbek Aıgólek

QazUÓÝ, kınoteledramatýrgııa, II kýrs


15,16 qyrkúıek kúnderi II Respýblıkalyq «Baıqońyr»
qysqametrli fılmder festıvali Almatynyń kórikti Kók Tóbesinde bolyp ótti. Dástúrli
túrde festıval kórermen nazaryna kórkem sýretti, derekti, anımaııalyq fılmderdi
usyndy. Festıvaldyń negizgi bóliminiń biri -  derekti fılmder. Bul bólimde kópke usynylǵan
fılmder qatary aýyz toltyryp aıtarlyq mol maqtaýǵa laıyq boldy. Fılm
jasaýshylardyń aıtar oıy, kózdegen maqsaty men kútken nátıjesi tolyq oryndalyp-oryndalmaǵandyǵy
festıval sońynda ádil-qazylardyń baǵasymen anyqtaldy.

Derekti fılmder shymyldyǵyn eń birinshi bolyp ashqan Jaıyq
Belqojaevtyń «Men oraldym» fılmi boldy. Fılmniń basynan-aq asa bir
muqııattylyqpen tamashalaýǵa tyrystyq. Rejısser tarıhı otanyna oralǵan
qandasymyzdyń alǵashqy ósý jolyndaǵy san túrli kórgen qıyndyǵy men jetken
jetistigin keıipkerdiń sózimen, kúndelikti tirshiligimen, alýan túrli boıaýlarmen
bere bilgen.  Keıipker ómiriniń osy
ýaqytqa deıingi bar bolmys-bitimin aldyńa ákep aqtara salýynda asqan bir
shynaıylyq pen tazalyq jatyr. Kásiptiń túr-túrin meńgergen keıipkerdiń asa bir
eńbekqorlyǵyna  jurt tánti boldy. Elge
oralǵan oralman boıyndaǵy aqjarqyndyq, kóńiliniń keńdigi fılmge derekti fılm
atmosferasyn berip tur. Operator jumysyna da qaryn toıarlyq. Oqıǵanyń bir-birimen
baılanysy jaqsy órbigen. Bul fılm arqyly kórermen árekette bereket
barlyǵyna    taǵy bir márte kóz
jetkizgendeı.      

Meniń oıymda este qalar fılmder tizimine engen «Men
oraldymnan» ózge Shyńǵys Qaımollaevtyń «Ia hırýrg», Anel Satbekovanyń «Oına»,
Aıan Býgıbaevtyń «Odna mechta» fılmderi boldy.

«Ia hırýrg» fılminde keıipkerlerdiń medıına jolyndaǵy
qyzyqty da qıyn oqıǵalary baıandalady. Fılm barysy tek keıipkerlerdiń
baıandaýymen  jetkiziledi. Operatordyń ota
stólin túsirgendigin kóremiz. Bul kórermendi ózine tarta tústi. Al,
keıipkerlerdiń janynan shyqqan sózderi men basynan ótken oqıǵalary kelgen jurtty
tańqaldyrýdan jalyqpady. Bul fılm áýesqoı rejısserdiń qarym-qabiletin
baıqatýymen erekshelendi.

Anel Satbekovanyń «Oına» fılminiń operatorlyq jumysy
birden nazardy aýdartty. Sebebi, fılm qarańǵy kadrlarǵa toly. Keıbir
qadrlardyń sozylyńqy bolǵany da kórermenniń ishin pystyrdy. Bul jerde  ózge ult adamdarynyń qarapaıym tirshiligi
beınelenedi. Keıbir kadrlar kásibı emes áýesqoı túsirilim ispetti. Fılm
bastalarda áıeldiń jasy kelgen adamdy julqylap úıge ákelýi kórermenge oı
salǵany anyq. Al kishkentaı balanyń basynda aýytqýshylyq bar ekenin baıqaımyz.
Osyndaı qıyndyqtarǵa qaramastan otbasy birligi saqtalǵandyǵy kóz qýantady. Bul
fılmde rejısserdiń izdenisi baıqalady. Ómirde osyndaı adamdardyń bar ekendigin
kórermenge pash etip otyr. Jáne bul jerde keıipker jalǵyz adam emes bútin bir
otbasy. Fılm sońynda bet-álpetterin árlep, ulttyq kıimderin kıip bılep júrgen
baqytty jandar beınesin kóremiz. Bul búkil fılm barysyndaǵy pessımısttik kóńil
kúıdi joıyp, fılm taqyrybyn eki maǵynada da ashyp berdi.

Kelesi fılm Aıan
Býgıbaevtyń «Odna mechta» fılmi boldy. Mundaǵy keıipkerdiń jan men tán qınalysyn
tek qana ózi arqyly emes jubaıy arqyly da bere bilgen. Fılmniń basynda otyndy
qaq ortadan bólýge talpynyp jáne ony jarǵan keıipkerdiń boıynan bir min
baıqamaısyń. Biraq sıýjettiń jalǵasa kelýimen kóńiliń túsedi. Operator
keıipkerdi iri planmen alǵan. Basty keıipker men áıeli ekeýin fılmniń sońyna
deıin júzdestirmeýi  de rejısser
jumysynyń bir bóligi. Mýzykasy keıipkerdiń jan-jarasymen úndesedi. Bir sózben
aıtqanda rejısserdiń aldyǵa qoıǵan maqsaty oryndaldy. Sebebi, keıipker ómirin
ózi de áıeli de baıandady. Ekeýi bir-birin tolyqtyryp otyrdy. Onyń arman-tilegi,
ishki sezimi, oıy, barlyǵy kórermenge túsinikti boldy.

Derekti fılm ereksheliginiń biri belgili bir keıipker
ómirin esh óńdeýsiz, ózgerissiz bastapqy qalpynda kórermenge jetkizýinde. Ár
fılmdi kóre otyryp kórermen kókeıine qandaı da bir oı túıse bul - rejısserdiń
jetistigi. Jalpy, fılmderde jaýyr bolǵan dástúrli birsaryndylyq baıqalmaıdy.
Ár fılm ózindik erekshelikterge ıe jáne  óz aldyna qoıǵan maqsaty, prınıpteri,
nátıjesi bar.