Maqala / #stýdentSózi
Qazaq anımaııasynyń búgingi jaı-kúıi
Sháken Aımanov atyndaǵy "Qazaqfılm" AQ-nyń rejısser-mýltıplıkatorlary Turdybek Maıdan jáne Tilek Tóleýǵazymen suhbat.
Bólim: Kıno
Datasy: 11.10.2017
Avtory: Айғана Битай
Maqala
Qazaq anımaııasynyń búgingi jaı-kúıi
Sháken Aımanov atyndaǵy "Qazaqfılm" AQ-nyń rejısser-mýltıplıkatorlary Turdybek Maıdan jáne Tilek Tóleýǵazymen suhbat.
Bólim: Kıno
Datasy: 11.10.2017
Avtory: Айғана Битай
Qazaq anımaııasynyń búgingi jaı-kúıi
Turdybek Maıdan, Tilek Tóleýǵazy

Suhbattasqan: Aıǵana Bıtaı

T. Júrgenov atyndaǵy QazUÓA, kınotaný, III kýrs


Búginde
tárbıeniń quraly, qoǵam aınasy dep ekrannan kúnde kórip tamashalap júrgen kıno
men mýltfılmderdi aıtamyz. Álem bizdi osy sıqyrly dúnıesimen-aq jaýlap aldy
desek te bolady. Al, bul salada bizdiń menmundalap turǵan týyndy
larymyz saýsaqpen sanarlyq.  Árıne,
aýyzdy qý shóppen súrtý de artyqshylyq.
Elimizde anımaııa
salasy búginde óziniń damý jolyn endi taýyp kele jatqandaı.
Bul
salada sońǵy ýaqytta tabysty týyndylar da joq emes.

Qazaq mýltfılminiń tarıhy Ámen Qaıdarovtyń  «Qarlyǵashtyń quıryǵy nege aıyr?» fılminen
bastaý alady.
Áıgili
qazaq ertegisiniń jelisi boıynsha túsirilgen. «Qazaqfılm» kınostýdııasynda
túsirilgen bul fılmge 50 jyldan assa da bizdiń el bul salada kenje
qalǵandardyń sanatynda. Sondyqtan bolar sońǵy kezde ekranymyzdy ózge eldiń
qısapsyz qanǵa toly, jer betinde joq temir keıipkerlerge  toly týyndylary
jaýlap alǵan.

Uıada ne kórse ushqanda sony iletin jas baldyrǵandar úshin elimizdiń
telearnalarynda kórsetiletin biregeı otandyq týyndylarymyzdyń mańyzy zor. Bul
ulttyq dúnıetanymdy qalyptastyrýǵa ári qazaqy mádenıet pen salt-dástúrge
balalardyń besikten bastap sýsyndaýyna zor septigin tıgizedi. Osyǵan
sáıkes  qazaq anımaııasynyń búgingi
jáı-kúıinen habardar bolý úshin, Sháken Aımanov atyndaǵy 
«Qazaqfılm» AQ-nyń
rejısser-mýltıplıkatorlar Turdybek Maıdan jáne Tilek Tóleýǵazy aǵalarymyzben
suhbattasý múmkindigi týdy.

Qazirgi qazaq anımaııasynyń jaı-kúıine, onyń ishinde
ózderińizdiń jasap jatqan jumystaryńyzǵa toqtalyp ketseńiz?

Komandalardy salystyra otyryp, jasalyp jatqan jumystar jaıynda, aqsap
turǵan tustary jaıynda da aıta ketýge bolady árıne. Alaıda bárin joqqa shyǵarýǵa
bolmaıdy. Bul oraıda mınıstrlik tarapynan kórsetilip jatqan qoldaýlarǵa da
toqtala ketken jón. Óıtkeni eki birdeı tolyq metrli mýltfılm jumystarynyń qatar
júrýi – qazaq anımaııasyndaǵy tarıhı dúnıe.

«Muzbalaq» pen «Kúltegin» tolyqmetrli fılmderi sheteldik mamandardyń qatysýymen jasaldy ma, álde tolyqtaı otandyq ónim bolmaq pa?

Osy «Muzbalaq» fılmin 2015 jyly jobadan tys ótinish jazyp júrip, az
qarjymen bastaǵan bolatynbyz. Qyrǵyzstan, Qytaı, Belarýsııa elderimen baılanysqa
sh
yqtyq. Biraq teńge qunynyń kúrt túsip ketýine baılanysty, olardyń kýrstarymen
eseptegende, bizdiń aqshamyz azdyq  etti.
Aldaǵy ýaqytta Reseı jáne kórshiles basqa da memlekettermen ádis almasyp,
birigip, joba jasaý josparymyzda bar. Degenmen, barlyǵy qarjy máselesine kelip
tirelip otyr. 

 

Shyǵarmashylyq topqa toqtala ketseńiz. Mamandardyń kóbi
jastar ma, álde eńbek ótili kóp mamandar ma?

Shyǵarmashylyq toptyń quramy óte myqty mamandardan quralǵan desek bolady.
Óıtkeni Qazaqstan boıynsha eń bilikti degen anımatorlardyń birazy derlik bizdiń
quramda.  Aǵa býyndardan Ámen Qaıdarovtyń
shákirti, Saq stýdııasynyń anımatory, bizdiń bas anımatorymyz Ámirjan degen
aǵamyz qyzmet jasaýda. Qalǵan mamandardyń kóbi ózimizdiń T.Júrgenov atyndaǵy
Óner akademııasynyń túlekteri.

Al «Muzbalaqtyń» jumystary qaı kezeńge taıady?

Alla qalasa, «Muzbalaq» - qazaq anımaııasyna óz jańalyǵymen keletin dúnıe.
Ol  «Kúlteginnen» buryn bastalǵandyqtan,
qazirgi kezde fılmniń jartysy daıyn. Mýzykasy jazylý ústinde.

«Muzbalaqty» bıylǵy, «Kúltegindi» kelesi jyldyń enshisine
qaldyrmaqsyzdar ǵoı?

Joq, ázirge belgisiz. Kúltegin daıyndyq kezeńinen ótti. Óndiristik kezeńge
endi jiberiledi. Mınıstrlik bıyl bitirýdi tapsyrǵanymen, jumystyń  aıaqtalýy bizdiń eńbek kúshimizge baılanysty.
Sondyqtan, naqty ýaqyty belgisiz.

Al qazaq anımaııasynyń erteńi jaıly ne aıtasyz?

Maıdanda júrgen áskerlerge sońynan kómekshi ásker kelmese, aldyńǵy shep
álsirep qalady ǵoı. Mine, úlken jobany qolǵa alǵannan keıin, biz de osyndaı
mamandarǵa degen muqtajdyqty sezindik. Qazaq «Kósh júre kele túzeledi» deıdi.
Biraq, kóshtiń tym uzaq júrip ketkeni de qıyn. Biz biraz jerge jetip, túzeletin
jerine keldik dep oılaımyn. Fılmdi jasaý tek bir ǵana adamnyń qolynda emes
qoı. Onyń artynda jańa tehnologııalarmen mamandandyrylǵan úlken shyǵarmashylyq
komanda bolýy kerek. Sondyqtan, anımaııaǵa meılinshe kóp grant bólinip,
elimizden bilimdi de bilikti anımatorlar shyqsa, Reseı, Qytaı, Amerıka elderimen
tájirıbe almasyp, jańa reforma jasasa degen tilek bar. Osyndaı úlken máseleler
oqý oryndarynan bastap sheshimin tabar bolsa, qazaq anımaııasynyń bolashaǵynyń zor
bolary haq.

Atalmysh fılmderdiń bolashaǵy qalaı bolmaq? Jaryqqa shyqqan
soń kınoteatrlar men otandyq arnalarda kórsetilip, festıvalderde baq synaı
ma?

Aldymen kórsetilimge keletin bolsaq, burynǵy suhbattarymda da aıtyp
júrgendeı, qazaqtyń kórermenderi otandyq fılmderdi kórýge kóbirek qumartýy
kerek. Sondaı-aq, qoǵam «anımaııa tek balalar qaraıtyn nárse» degen kózarastan
arylýy kerek. Bul sondaı úlken eńbekti, sheberlikti, tózimdi qajet etetin,
mamannyń mamany otyryp jasaıtyn nárse. Óıtkeni
alpys mınýttyq fılm jasaý - seksen bes myń sýretti talap etedi. Keı kezde
obrazdary kelmeı, sýretterdi qaıtalap salýǵa týra keledi. Durystaǵanyńdy
qosqanda, bas aıaǵy júz myńnan asyp ketedi. Aldymen sýrettiń tolyq emes  nusqasyn qurastyrý, akterlik qımylmen túrli
obrazdar shyǵarý, ony tazalap qaıta salý, boıaý syndy maıda jumystar – asqan shydamdylyqty kerek etedi.
Sondyqtan mundaı eńbekti baǵalaý kerek.  Buıyrtsa
fılmder aıaqtalǵan soń shet eldiń joǵary deńgeıdegi anımaııalyq festıvalderine
jiberemiz degen jospar bar. Qazirgi tańda fılmniń daıyndyǵyna   qarap,
osynda jumys jasap jatqan mamandar, eksperttik keńes, barlyǵy joǵary baǵa berip
otyr. Endigi maqsat - fılmdi tolyqqandy aıaqtaý.

Bıyl atalyp ótiletin Qazaq mýltıplıkaııasynyń 50 jyldyǵy
qarsańynda qandaı jospar, jańalyqtar bar? «Qazaqstan bizdiń ortaq shańyraǵymyz»  atty  fılm toptamasy tektes jobalar júzege asady
ma?

Ol toptama Assambleıanyń 20 jyldyǵana oraı, tapsyryspen shyqqan bolatyn.  Onda túrli ertegilerden toǵyz serııa jasaldy. Qazirgi
tańda kógildir ekrannan kórsetilip júr.
Al, mýltıplıkaııanyń mereıli 50 jyldyǵyna «Muzbalaq» pen «Kúltegin»
tartý bolmaq. Osyndaı aıtýly oqıǵa qarsańynda jumysymyzdyń jemis berýi biz úshin
de úlken mártebe.

Al aldymyzda josparlar óte kóp. Halqymyzdyń kóne dastan-jyrlary men
batyrlarymyz jaıly ertegilerdi efıge shyǵarsaq degen oıymyz bar. Osy atalǵan
oılarymyzǵa sáıkes, óner ordalarynan da júıeli túrde mamandar daıarlansa degen
tilegimiz bar.  Qazaqfılm jobalary jyl
saıyn toqtaýsyz  júrip,  kerekti tehnıkalar alynyp, myqty mamandar at
salysar bolsa,  qazaq anımaııasy eshkimnen
kem bolmaıdy.

Elbasymyz 2008 jyly «Qazaq anımaııasyn jańǵyrtý kerek» dep úndeý jasaǵannan
soń, jańa tehnıkalar alynyp, bólmeler jańartylǵan bolatyn. Sondaı-aq,
«Qazaqfılm» AQ sol kezdegi prezıdenti Ermek Amanshaevtyń qoldaýymen biraz
jastarǵa múmkindikter berilip, bas-aıaǵy otyzdaı qysqametrli fılmder túsirildi.
Endi sol jumystardy jınaqtap, shettegi eldi-mekenderge deıin nasıhattap, qazaq
anımaııasy jaıynda mektepterge baryp sabaq ótilse degen josparlar bolǵan.
Alaıda, bul is aıaqsyz qaldy.

Osyndaı ıgi bastamalardyń basynda belsendi jastardyń júrgeni ıgi  edi.
Sondyqtan, biz sekildi stýdentter arasynan volonterlar kerek sııaqty. Buǵan ne deısiz?

Negizinde ózimizdiń kýrstyq, dıplomdyq jumystarymyzdan jasalǵan jınaq bar. Endigi
kezekte ózge týyndylardy jınaqtap, qazaq anımaııasynyń jarty ǵasyrlyq ǵumyryn
jar salyp jetkizerdeı dısk-kitapsha jaryq kórse degen tilegimiz bar. Bul iske
osy saladaǵy yntaly stýdentter jumylsa, biz qoldan kelgen járdemimizdi
aıamaımyz.

Jaqynda kórermenge jol tartatyn fılmniń senarııine,
avtoryna toqtala ketseńiz?

Muzbalaqtyń negizgi senarıı avtory – Erbol Boranshy bolatyn. Ol nusqa
avtorlyqqa bir taban jaqyn bolǵandyqtan, eksperttik keńes ózgeris engizýdi
talap etti. Balalarǵa jaqyn bolǵandyqtan, ekshn janrynda bolsyn degen usynys
bildirdi.  Sonan soń Erbol Boranshy, Adaı
Ábildınov, Turdybek Maıdan tórteýmiz senarıı júıesin birge jasadyq. Odan soń
dıalogtaryn jazyp, kemshil tustaryn túzep, fılmdi bekittik. Bas keıipkerdiń kóp
sóılegeni kóńilimizden shyqpaı, biraz sózderin qysqartylyp, rejısserlik sheshimmen
fılm birshama ózgeriske ushyrady.

Al qazir fılm óndiristik kezeńge ótip, anımaııanyń jartysyn aıaqtap qaldyq.
Ázirge barshamyzdyń kóńilimizden shyǵyp tur. Árıne, baǵasyn beretin tóreshi – kórermen dep
bilemiz.